Voorbij het denken

Nadenken over je handelen en het dagelijkse leven is niet altijd eenvoudig. Al het denken heeft al gauw een praktische noot. Als je zegt 'mensen vertrouwen elkaar niet' dan zeg je iets over de aard van de mens (bijvoorbeeld goed, slecht, (on)betrouwbaar, uit op eigenbelang). De praktische consequenties zijn niet altijd gemakkelijk. Het valt niet mee om te zeggen ‘dat geldt voor iedereen’ we kunnen immers altijd voorbeelden bedenken die het standpunt beproeven. Maar ook praktische consequenties schieten al gauw door het hoofd. Als je constateert dat de mens zijn eigen belangen nastreeft, wat moet je dan doen als dit schadelijk is voor anderen? En ook: ik streef dus ook mijn eigen belang na! Of wanneer je vindt dat het goed zou zijn als iedereen hoort rekening te houden met de ander, wat moet je dan doen als blijkt dat mensen dat niet doen (moet je dan gaan onderwijzen of straffen?).

Ook de vraag naar het goede leven heeft lastige praktische implicaties. Als ik iets goed vind, geldt dat dan ook voor een ander? Als ik me niet kan voorstellen in eenzaamheid te leven, wat betekent dat dan voor iemand in mijn omgeving waarvan ik weet dat hij eenzaam is? Of als gezondheid het hoogste goed is, wat betekent dat voor iemand die chronisch ziek is?

Al deze gedachten remmen het denken. De angst voor de consequenties van de gedachten, de gedachte ‘ik mag mijn ideeën niet aan een ander opleggen‘ stoppen het denken nog voor we begonnen zijn. Vrij denken betekent dan letterlijk ‘denken tussen vier muren en de buitenwereld buitensluiten’. Je kunt dan zeggen “dan gaat filosofie niet over het dagelijks leven, wat heb ik daar dan aan?” Ik zou juist willen zeggen dat je er veel aan hebt. Het confronteert je met je gedachten en je angst. Je komt er achter wat je eigen ideeën zijn. Door je te verdiepen in de ideeën van een ander leer je nieuwe perspectieven, andere mogelijkheden om met dezelfde gebeurtenissen om te gaan. Dit zijn allemaal gedachten-experimenten zonder praktische consequenties.

Denken en handelen worden los getrokken. Denken wil niet zeggen handelen. En handelen wil niet zeggen dat je erover nagedacht hebt. Filosofie helpt om vrij te denken, los van praktische en dus ethische bezwaren. Na het denken komt de vraag wat moet/kan ik doen. Om hier een goed antwoord op te geven moet je eerst weten wat je vindt. Als het denken stopt uit angst dan handel je vanuit dezelfde angst.
Kortom filosofie geeft je de vrijheid om te denken, wellicht de meest elementaire vrijheid die je als mens kunt genieten: vrij van angst, vrij van aansprakelijkheid en vrij van de ander. En stap daarna, voorbij je denken, de wereld in.