Bergson: "there is no common measure between mind and language."

kennis van de ander

"Een mens kan alleen maar gekend worden uit de werken die hij voortbrengt."

Spinoza (1670)

Uitgangspunt in dit citaat is de persoon die kent en niet de persoon die gekend wordt. We kunnen een mens alleen maar leren kennen door dat wat hij laat zien in de wereld. 'werken' is dus een veel-omvattend woord. Het beschrijft alle daden en woorden. Intenties en gedachten van een ander kunnen we dus alleen maar kennen via het spreken van de ander. En het is dan maar de vraag of het spreken in overeenstemming is met de gedachten. Overigens lijkt Spinoza er vanuit te gaan dat de mens zijn denken noch zijn spreken kan controleren. De kans dat iemand dus iets anders zegt dan hij denkt is niet zo bijster groot. Liegen vraagt niet voor niets om een goed geheugen, net zoals logisch redeneren.
De werken die iemand aan de dag legt, zouden wat mij betreft vooral feitelijkheden beschrijven, toch ziet Spinoza dit anders. Iets verderop in dezelfde tekst schrijft hij namelijk dat liefde, blijheid, vreedzaamheid, lankmoedigheid, welwillendheid, goedheid, trouw, zachtzinnigheid en ingetogenheid tot het werk behoren. Enkele van deze tonen zich in werken, maar anderen lijken veeleer betrekking te hebben op de intenties waarmee iets gedaan wordt. En intenties blijken niet sec uit de werken, hoogstens uit de mondelinge toelichting die iemand hierbij geeft. En daar moeten we het dan maar mee doen, tenminste als we de ander willen leren kennen.

Is hebzucht deel van onze cultuur?

"De pure hebzucht handelt niet en speelt niet"

Johan Huizinga (1950)

In Homo ludens beschrijft Huizinga de relatie tussen spel en cultuur, hoe spel cultuur-vormend is. Het zijn de waarden van een spel, die een spel (al dan niet tot cultuur) verheffen. Zo is er een relatie tussen spel en wedijver en tussen spel en rechtspraak. Wanneer je goed kijkt is dit ook eenvoudig terug te zien. Er is ook een relatie tussen handel en spel. In de handel ligt een winst, een trofee besloten. Soms gaat het spel verloren, de hebzucht handelt en speelt niet. Is het dan cultuur-vormend?

De tekst van Homo ludens is te vinden in dbnl, de digitale bibliotheek voor de Nederlandse Letteren.

Het wezen van de ethiek

Het wezen van de ethiek is het intuïtieve inzicht dat er tussen ik en jij geen verschil is.

vrij naar Arthur Schopenhauer (1788-1860) en Thomas Mann (1875-1955)

Een mens zit gevangen in het principium individuationis. De mens leeft met de voorstelling dat er een wezenlijk verschil is tussen hem en de wereld. Een wereld die hij louter zelf gevormd heeft, waarin hijzelf het middelpunt vormt en waarin hij continu streeft om zelf zo veel mogelijk vrij te zijn van leed en waarin zoveel mogelijk plezier en vreugde wordt nagestreefd. Wat er met anderen gebeurt is altijd van minder belang dan wat er met hemzelf gebeurt. In wezen is de wil die alles in de wereld doet leven, een en dezelfde wil die zich op verschillende wijzen toont in individueel leven. Zo gedacht bestaat er dus geen verschil tussen ik en de wereld.

Het inzicht is intuïtief, omdat kennis van de ethiek een mens niet ethisch doet handelen, niet zoals kennis over de kunst een mens niet tot kunstenaar maakt.