Bergson: "there is no common measure between mind and language."

Tijd is een op handen zijn

"De tijd is de geleding van een bestaansmodus waarin alles altijd weer herroepen kan worden, waarin niets definitief is, maar alles toekomstig - waarin zelfs het heden geen eenvoudig samenvallen met zichzelf is, maar nog steeds een op handen zijn. Dat is de situatie van het bewustzijn. Bewustzijn hebben is: tijd hebben."

Emmanuel Levinas (1963)

Wat mij zo fascineert in dit citaat is het 'op handen zijn'. Er zit een spanning in het heden; alles zoals het nu beleeft en ervaren wordt - zoals we dat nu bewust zijn - zou wel eens heel anders kunnen zijn wanneer we daar over een paar dagen (of over een jaar) op terugkijken. Iets wat goed lijkt, kan wel eens heel slecht uitpakken of iets wat zich dramatisch voordoet kan heel mooi worden. Eigenlijk wordt de tijd en daarmee het heden een surprise, een verrassingspakket. Aan de ene kant biedt dit hoop wanneer we het heden als donker en zwaar ervaren, maar het maakt ook waakzaam wanneer we het heden als paradijselijk beleven, wanneer we het gevoel hebben winst te gaan halen. Een op handen zijn als het kan allemaal anders zijn en we kunnen niet weten wat het wordt, alleen maar dromen en vrezen, verlangen en afwachten.

Een op handen zijn...

Een doelloze speer

"Tegenwoordig is het tijdsbegrip progressief. Geen cyclus die zichzelf herhaalt, maar een speer die doelloos is weggeslingerd in het oneindige."

Umberto Galimberti (2011)


Dit citaat van Galimberti komt uit zijn Mythe van de jeugd. De tekst past ook goed bij de mythe van de groei; groei is een specifieke vorm van progressie. Vroeger was de tijd cyclisch tegenwoordig lineair. En volgens Galimberti dus ook progressief. Voor de mens betekent voortgaan in de tijd direct ook vooruitgang, progressie en verbetering. We zouden niet meer in staat zijn de tijd als iets cyclisch te ervaren waarin de herhaling en daarmee het onveranderlijke centraal staat. Voortgaan in een cyclische tijd betekent dat dat wat geweest is weer terug komt. Tegenwoordig accepteren we alleen in tradities een repetitief karakter van de tijd. Het repetitieve in een traditie is niet verontrustend omdat de traditie hoort te contrasteren met het dagelijkse progressieve leven. Wonderlijk genoeg worden dergelijke momenten vaak gebruikt om te bezinnen op de vooruitgang die geboekt is in de periode die de cyclus heeft afgebakend.

De doelloosheid van de speer roept de vraag op naar de zin van progressie. Wanneer we progressie als levensdoel [bedrijfsdoel] weglaten, wat blijft er dan nog over? Zijn er andere bestaansdoelen en -redenen dan progressie, groei, verbetering en vooruitgang? Welke zin heeft het bestaan, als er geen sprake is van progressie?