Bergson: "there is no common measure between mind and language."

Vrijheid van godsdienst en de wet

"Whatsoever is permitted unto any of his subjects for their ordinary use, neither can nor ought to be forbidden by him to any sect of people for their religious uses."

John Locke (1689)

Dit citaat heeft betrekking op vrijheid van godsdienst en is te vinden in A letter concerning toleration. John Locke schreef hierover in 1689, nadat hij een tijd in Nederland had gewoond. De kern van zijn gedachten van vrijheid van godsdienst is verwoord in dit citaat, wat verder wordt toegelicht in een wat uitgebreidere paragraaf:

"By this we see what difference there is between the Church and the Commonwealth. Whatsoever is lawful in the Commonwealth cannot be prohibited by the magistrate in the Church. Whatsoever is permitted unto any of his subjects for their ordinary use, neither can nor ought to be forbidden by him to any sect of people for their religious uses. If any man may lawfully take bread or wine, either sitting or kneeling in his own house, the law ought not to abridge him of the same liberty in his religious worship; though in the Church the use of bread and wine be different and be there applied tot the mysteries of faith and rites of Divine worship. But those things that are prejudicial to the commonweal of a people in their ordinary use and are, therefore, forbidden by laws, those things ought not to be permitted to Churches in there sacred rites. Only the magistrate ought always to be very careful that he do not misuse his authority to oppression of any Church, under pretense of public good."

Kern van de vrijheid van godsdienst is volgens Locke dat er op grond van godsdienst geen voorrechten, maar ook geen inperking van rechten mag optreden. Vanuit het oogpunt van religie is het niet toegestaan om iets te doen wat volgens de wet verboden is, maar het is ook niet mogelijk om iets voor religieuzen te weigeren wat volgens de wet is toegestaan. De laatste zin uit de paragraaf is een heel bijzondere, nl. dat de wetgevende macht nooit zijn macht mag misbruiken om wetten uit te vaardigen op grond van het publieke of algemene belang die louter dienen om religieuze activiteiten aan banden te leggen.

Buigen voor het welzijn van de ander

Het is beter te buigen voor het welzijn van de ander dan de eigen vrijheid op te eisen.

Vrij naar Desiderius Erasmus (1520)

In deze compilatie komen een aantal kwaliteiten van de mens volgens Erasmus samen: vredelievendheid, bescheidenheid, niet oordelen (dit is niet aan de mens maar aan god), leven naar je eigen voorkeur zonder de ander voor het hoofd te stoten en deugdzaamheid. Ik vind het vooral een boeiende compilatie omdat het spanningsveld opzoekt van het opeisen van je eigen ruimte, het gaat staan voor dat wat je waardevol vindt enerzijds en anderzijds het begrip tonen voor het onvermogen van de ander om hier iets mee te doen, waardoor het gaan staan het welzijn van de ander aantast. Hiermee wordt het opkomen voor dat wat je waardevol vindt een ethisch vraagstuk omdat deze activiteit begrenst wordt door het welzijn van de ander. Soms is het verstandig om de zwakheid van de ander (voorlopig) te ontzien. Hiermee komen we in de buurt van Levinas, die heel wat eeuwen later zal zeggen dat het aangezicht van de ander een appèl doet, waardoor je deze met zorg behandelt, ook als je daarvoor (wat van) je eigen vrijheid op moet geven.

gebondenheid

“It isn't possible to go ahead without leaning on the past and taking advantage of the effort and achievements of the generations which precede us.”

Antoni Gaudi

Een citaat dat mooi voor zichzelf spreekt over vooruitgang in gebondenheid aan dat wat eraan vooraf ging. Het is een gebondenheid die vrijheid en mogelijkheden schept. Het is een citaat dat geloof in vooruitgang veronderstelt. Bijzonder genoeg heeft Gaudi in de constructie van zijn werk, juist oude bouw-constructies losgelaten. Hij heeft gekeken naar de natuur en vervolgens hier zijn zuilen / pilaren van de Sagrada Familia op gebaseerd: bomen en hun stammen.

Eigenlijk valt hier weinig aan toe te voegen. Behalve dan wellicht een ander citaat van dezelfde persoon, over de bouw van de Sagrada Familia. Waar ik toch wel aan toe wil voegen dat de bouw nu hard gaat. “The construction of the Sagrdada Familia is slow, because the Master of this work isn’t in a hurry”. Los van de vraag wie bedoeld wordt met “Master” is het een heerlijke gedachte om rust en tijd te hebben. En zelfs als Gaudi zichzelf bedoeld zou hebben - voor wie de tijd, net zoals voor ieder van ons, beperkt is, dan nog: menig mens heeft alle tijd, we lijken het alleen zo vaak te vergeten. Dit ‘alle tijd’ roept een herinnering bij mij op naar een uitspraak waar ik de bron niet meer van weet - behalve dan dat ik het volgens mij gelezen heb - over het halen van een bus/trein eerder dan gepland. De ene persoon toonde zijn vreugde dat ze een bus eerder hadden, zo waren ze eerder op hun bestemming waar ze in afwachting van een lezing zouden zijn, waarop de ander aan hem vroeg: ‘wat ga je met die tijd doen? Je kunt hem niet bewaren.”

Deur

"There are two 'beings' in a door, it awakens in us a two-way dream."

Avivah Gottlieb Zornberg (1995)


Iedere dag passeren we heel wat deuren en dit zal je wellicht niet beleven als een droom in twee richtingen. Met het passeren van een deur stapt de passant een specifieke wereld binnen met eigen regels, verwachtingen, mogelijkheden en grenzen. Met het passeren wordt ook een wereld achtergelaten, die echter als verwachting wel blijft bestaan en die met het passeren van de deur weer toegankelijk wordt. De huisdeur creëert twee wezenlijk andere dromen (verwachtingen) dan de deur van het theater, een winkel, een kantoor of een museum. Heel wat deuren sluiten aan de ene kant aan op de openbare ruimte en aan de andere kant op een specifieke (vaak niet-openbare) ruimte. De twee ruimten die door de deur (die open en dicht kan) ontsloten worden beschikken ieder een eigen vorm van vrijheid, gevangenschap en verwachting, maar bovenal van tijdelijkheid, omdat de deur de mogelijkheid biedt ze weer te verlaten en een andere wereld te betreden, die weer net zo tijdelijk is en haar eigen vorm van gevangenschap, vrijheid en verwachtingen kent.