Aristeia, Stelling van de maand

De valse schijn van het nu die zo heerlijk verleidt

J. Hendrickx — 2011-07-11T19:36:51+02:00

Recentelijk kwam ik weer zo’n bordje tegen langs de weg “let op, verkeerssituatie gewijzigd” waarbij ik mij dan altijd afvraag wat er dan precies gewijzigd is; mijn aanwezigheid, de kleur van het verkeerslicht, het patroon van de stenen van het trottoir, de weersomstandigheden? ...Een dergelijk bordje toont vooral hoe we ons leven inrichten op basis van dat wat is én dat dit ook nog even zo zal zijn. ...We verwachten in ons dagelijks leven dat dat wat is blijft, en zo gaan we er ook vanuit dat dat wat niet-is ook niet zal verschijnen. ...Ook de veranderingen die kinderen doormaken beleven we niet als een wonder, of als een zijn dat over gaat in een niet-zijn, of een zijn dat er opeens verschijnt uit een niet-zijn. Toch hoor je ouders wel eens zeggen over de pubertijd van hun kinderen dat het ene kind niet meer is, en dat ze het kind wat er voor in de plaats gekomen is, nog niet kennen, maar toevallig wel naar dezelfde naam luistert. ...Alleen de ervaring lijkt ons even een les te leren, waarna we weer snel over gaan tot de orde van de dag waarin het zijn en niet-zijn constant is. ...Van melk vinden we het heel normaal dat dit beperkt houdbaar is, maar het nu extrapoleren we heel eenvoudig naar de toekomst en we vergelijken het maar wat graag met het verleden. ... Dat bordje kunnen we altijd wel met ons meedragen, zodat we onszelf constant kunnen helpen herinneren aan het feit dat dat wat is niet altijd is en dat er ook op eens iets kan zijn wat er niet eerder was.

De aanblik van het grotere zet aan tot verandering

J. Hendrickx — 2011-06-15T16:51:25+02:00

In het verhaal van David en Goliath weet de laatste, als vertegenwoordiger van de Filistijnen, zeker dat hij zal winnen en daarmee heerser zal worden over de Israëlieten. ... Gek genoeg zijn het gros van alle activiteiten die er worden uitgezet door de grootten erop gericht om het kleine te beheersen en om het kleine kwaad in toom te houden. ...De grootsheid van de mens is al lang zo groot dat we activiteiten in de wereld ontplooien waarvan de gevolgen vele malen groter zijn dan we zelf weer kunnen rechtbreien. Hannah Arendt maakte zich daar al zorgen over, in het handelen kunnen we iets creëren dat we nog iet eerder gedaan hebben, in de moderne tijd creëren we ook veranderingen in de wereld die we niet meer ongedaan kunnen maken. ...Iets heeft alleen maar een specifieke grootte in relatie tot iets anders, wat dan ook gemeten wordt aan de hand van zijn maat. ...Is de wereld een wereld van groot en klein, waarbij we in ieder vergelijk moeten kijken wie Goliath is en wie David? ...Wat weer een gedicht van Rilke in mij wakker maakt, en ik zal je de laatste regels geven waarbij het een buste van Apollo is die aanschouwt: “geen plek aan hem die jou niet ziet, zo doorgaan met leven kun je niet.” Wat we ook aanschouwen, hoe we ons ook bekeken voelen, al wat groter is zet aan tot verandering, je kunt niet blijven wie of wat je bent.

Het lijden dat ons leidt, leidt tot vergelden

J. Hendrickx — 2011-05-17T15:26:39+02:00

Ook kan ik voorbeelden geven aan de hand van de vele romans die in aanzienlijke hoeveelheden verkocht worden, maar dan neem je me wellicht niet serieus omdat een roman toch geen goed voorbeeld is omdat het fictie is. ...Wanneer een mens onrecht wordt aangedaan (door de staat of door een andere burger) dan kan hij via de rechter zijn recht halen, waarbij die ander terecht gewezen wordt en financiële schade hersteld dient te worden. ... Het recht gaat niet over de normale sociale omgang tussen mensen, een setting waarin heel wat mensen zich in hun eer aangetast voelen omdat ze zich genegeerd, gekrenkt, of weet ik wat niet meer voelen. ...Er zullen daarbij weinig mensen zijn die vinden dat je niet voor jezelf mag opkomen, dat je niet van jezelf af mag bijten wanneer je je in je eer aangetast voelt en die vinden dat het verstandig is om over je heen te laten lopen. ... We oefenen onszelf met uitspraken als ‘die lompheid van de ander zegt iets over de ander, niet over mij’ en een potje met vet is maar wat handig om de ander geen grip te laten krijgen, zeker wanneer de ander ons negeert of kwetst. ...De lijdende mens moet iets met zijn leed, hij kan het weg-eten met behulp van een bak ijs, via de aanschaf van allerlei producten zichzelf even een goed gevoel geven, of hij kan het leed toewijzen aan een veroorzaker die er dan voor moet boeten (ook moet lijden). Dit kan ook anders, de andere wang toekeren kan namelijk ook een daad van eer zijn, of zoals Nietzsche het formuleert: ‘de rijkdom van een mens is af te meten aan zijn vermogen de schade die een ander hem toebrengt te dragen zonder te lijden’. ...De andere wang toekeren, en uiteindelijk de vergeving zijn daden van eer en trots wanneer ze voortkomen uit de rijkdom, rustend op een stuk eigenwaarde, waar iemand best aan kan tornen en wat eenvoudig kan worden rechtgezet, waar geen leed bij geleden wordt.

Vensters kun je bouwen, ook zonder bouwbedrijf

J. Hendrickx — 2011-04-12T13:18:15+02:00

In de boekwinkel, zojuist een boek gekocht en dan volgt de vraag “Wilt u dat we het boek voor u kaften?”, er wordt niet gevraagd of het boek moet worden ingepakt in een mooie papiertje om het presentje helemaal af te maken, maar er wordt gevraagd of het boek gekaft moet worden, je weet wel, zoals we dat vroeger op de middelbare school ook deden. ... De persoon naast of tegenover je in de trein, kan in ieder geval geen gesprek met je beginnen over het boek dat je leest of zich een beeld van je vormen op basis van het boek bijvoorbeeld omdat dit over zelfmanagement gaat, of dat het organisatie en management literatuur betreft, of omdat je je verdiept in een vrouwenroman. ...Bij het weg gaan gebeurt dit nog wel eens, maar dan vraag ik me altijd af of dit gericht is op de slager (de verkoper) of op alle aanwezigen (in ieder geval zijn er maar weinig mensen die iets terug zeggen). ...Er zijn overigens wel momenten waarop dit wel gebeurt, waarop mensen uitgebreid met elkaar in gesprek gaan, een mooi voorbeeld hiervan is de vertraagde trein, zeker wanneer dit een trein betreft die midden in het weiland stil komt te staan (om een al dan niet bekende reden). ...Het muurtje dat een mens in zijn dagelijks leven in de openbare ruimte om zich heen bouwt lijkt als sneeuw voor de zon te verdwijnen zodra mensen op vakantie gaan. ...Wonderlijk hoe de mens, op afstand beschouwd, veel van hetzelfde is: in zijn dagelijkse routine en activiteiten, in zijn leefwereld en ervaringen, en toch laat diezelfde mens niet voor iedereen zijn muurtje zakken, hij is zelfs niet bereid een venstertje te bouwen, om een willekeurige ander hier doorheen te groeten of een fijne dag te wensen. ...Zo’n scène doet met een beetje denken aan een kapotte tv, zo eentje waarvan de zenders niet meer gewisseld kunnen worden en waarbij de volumeregeling niet meer werkt, zo’n tv die alleen maar zend en waarbij geen inspraak mogelijk is op de programma’s die worden uitgezonden, en die zelfs niet uit kan. ...Dan toch maar liever dat muurtje, dan kan ik zelf met een glimlach en lachende ogen wel even kijken of ik een venster kan bouwen, daar blijkt vaak geen bouwbedrijf voor nodig te zijn.

De kunst van het tonen schreeuwt om aandacht

J. Hendrickx — 2011-03-18T15:22:43+01:00

Overigens moet je hierbij goed in de gaten houden dat je dat wat je boodschap van de tekst is, toch minstens drie keer vermeldt (dus dat is geen overvloed) maar al het andere dat dubbel is kan weg. ...In hoeverre is het in een roman van belang de beschrijving van een woonkamer te krijgen, inclusief de beschrijving van wandversieringen en de al of niet aanwezigheid van een barometer als deze in de rest van het verhaal niet meer terugkomen. ... De ware kunst van het schrappen kunnen we oefenen in de nieuwe media, vluchtig en met een beperkt aantal tekens moet er goed nagedacht worden over de vraag wat noodzakelijk is en en wat er weg kan. ...Zou ik mogen concluderen uit het feit dat beeld telefonie maar niet echt van de grond komt, ook al zijn alle mogelijkheden daartoe ruimschoots aanwezig, dat we het maar wat fijn vinden dat we zelf kunnen bemiddelen tussen onszelf en de wereld? ... Dan is het al gauw verstandig om dat maar altijd te doen, omdat er anders vragen ontstaan in de trant van ‘goh, waarom krijg ik je niet in beeld?’. ...Met dit bemiddelen van jezelf naar de wereld - het bouwen van een virtueel karakter - doe je wellicht vooral jezelf geweld aan, maar wat nu als je in je bemiddeling vooral rekening gaat houden met dat waarvan je denkt dat de ander dat wil horen en zien? ...Ons beeld van mens en wereld wordt gevormd via bemiddeling, we leven in een bemiddelde wereld met bemiddelde vrienden waarin het steeds makkelijker wordt een beeld te schetsen omdat niemand meer zelf kan waarnemen, al zou hij het willen. En dan wil ik er al helemaal niet bij stilstaan dat onze hersenen buitengewoon goed in staat zijn om lege plekken op te vullen om een plaatje compleet te maken.

Twee emmertjes halen

J. Hendrickx — 2011-02-10T13:56:44+01:00

Gelukkig is de diversiteit aan adviezen zo groot, dat je maar een ding kunt concluderen: de adviseur weet het ook niet, maar dat weet hij zelf alleen nog niet! ...De adviseur zou het ook zelf bedacht kunnen hebben, en als hij dat heel goed doet, dan wordt hij een goeroe. ...Gelukkig-zijn is kennelijk zo eenvoudig dat de weg er naar toe past in een boek, en vaak is zo’n boek niet zo heel dik en heeft grote letters. ...Commercieel is dit niet zo interessant omdat dit moeilijk in een boek van meer dan één pagina te vatten is, dus doorgaans komen we dit louter tegen bij adviserende personen en niet in de boekwinkel. ... Stel dat de vrager wil weten hoe hij iets het beste kan doen, dan veronderstelt dat, dat die vrager dat niet weet, of dat hij niet zeker is over zijn eigen antwoord. ... Maar waarom dan adviseren, je kunt ook gewoon niets zeggen of dan toch op z’n minst iets in de trant van ‘ik weet het ook niet’ om vervolgens de handdoek in de ring te gooien als adviseur, maar of dat laatste interessant is? ...De tweede vorm ‘alles is goed’ staat lijnrecht tegenover de eerste vorm ‘dit moet je doen’ omdat ik ze allebei beschouw in het perspectief van analyse en waardering van de werkelijkheid en het menselijk gedrag. ... Ik denk dat deze twee adviseurs ontzettend goed kunnen samenwerken, mits de eerste mag zeggen wat er moet gebeuren en de tweede dan zegt ‘alles is goed’, andersom werkt het volgens mij niet.

Kritiek, zoek en wellicht vind je iets dat op waar lijkt.

J. Hendrickx — 2011-01-19T16:43:40+01:00

“Ik kan heel goed tegen kritiek, mits die maar opbouwend is”, “heerlijk is dat, kritische mensen in de organisatie, daar kun je met z’n allen alleen maar beter van worden”, “zelfkritiek is zeer waardevol”. ...Er is zelfs een vorm van kritiek die helemaal niet gericht is op verbetering, sterker nog, de criticus wordt alleen maar ongelukkiger als je realiseert wat hij verkondigt. ...Overigens is deze vernietiging niet persé de intentie van de criticus - er zijn wel mensen die dusdanig onder hun ressentiment leiden dat ze willekeurig van alles in hun omgeving vernietigingen, maar hierover wil ik het hier en nu niet hebben -. ...Het eten is te lekker, de drank vloeit rijkelijk, lichaamsbeweging ga ik liever uit de weg omdat het zo vermoeiend is, etc. dan kan mijn frustratie die ontstaat doordat het mij maar niet lukt om gezond te leven (mijn gevoel van onmacht) ertoe leiden dat ik een gezonde levensstijl niet meer als waardevol beschouw. ...Dat er hoogstens dwalende zijn, die zo vol teleurstellingen, of zelfs wrok en haat zitten, dat ze niet meer helder naar de wereld kunnen kijken en hun eigen illusionaire wereld bouwen, die gewaardeerd wordt op hun eigen kunnen en niet op iets dat algemeen goed is. ... In een gesprek kunnen mensen hun persoonlijke waarden benoemen en deze naast de waarden van anderen plaatsen en al die waarden dienen gelijkelijk gewaardeerd te worden (ook al zie je het zelf anders). Ik vraag me nu af of deze waarde voort komt uit het feit dat we niet met kritiek op onze waarden kunnen omgaan en/of ons onvermogen om onze eigen waarden kritisch te beschouwen. ...Toch is het heel normaal dat we onze waarden vergelijken met de waarden van een ander; alleen de snob en mens gevuld met ressentiment lijken deze vergelijking uit de weg te gaan.

Utopie; maakbaar en moraliserend

J. Hendrickx — 2010-12-21T14:40:20+01:00

Dit wil niet zeggen dat er van de hak op de tak gesprongen wordt, maar wel dat er een continue discours aanwezig is, waarin continu gezocht wordt naar overeenstemming. ...En eigenlijk moet alles wel eens ter discussie staan, maar dan is vooral de vraag wanneer en hoe, of misschien is het hoe hierin wel belangrijker dan het wanneer. ...Nu gaan we de wereld maken zoals wij vinden dat hij eruit moet zien en uiteraard stellen we dat zorgvuldig bij indien blijkt dat het goede toch niet zo goed bleek te zijn. ...Er is van die mooie zelfmanagement literatuur die in hoofdlijnen te beschrijven valt als een vorm van dromen, durven, doen, en het realiseren, maar ik weet nog niet zo zeker of dromen ook noodzakelijk de werkelijkheid veranderen zoals we dat zouden willen. ...Zelfs in een niet maakbare wereld denk ik dat het interessant is om een utopie te bouwen en deze - hoe meer hoe liever - met veel mensen te bespreken en oprecht ter discussie stellen. ... Het denken over ideeën en dit met anderen bespreken, maakt dat ieder gaat nadenken over dat wat hij als ideaal ziet en zich hier dus ook bewust van wordt, wat weer zichtbaar wordt in zijn overtuigingen, handelen en spreken. Dit is dan een verandering die ontstaat in een ethisch klimaat omdat iedereen zelf nadenkt en zijn gedachten ter discussie stelt, en zich uiteindelijk afvraagt ‘wat denk ík nu eigenlijk, wat wil ik en waar baseer ik dat op?’. Of te wel, filosofie onder en met elkaar, met regelmatig een moment voor jezelf om dit gesprek ook met jezelf te voeren en niet alleen maar je oren naar anderen te laten hangen.

een serieus spel

J. Hendrickx — 2010-11-12T12:43:49+01:00

Met Sinterklaas in aantocht en met een recent bezoek aan de Efteling in gedachten stel ik mij de vraag wat echt is en wat niet? ... In een film als die van Harry Potter, waarvan binnenkort het eerste deel van de ontknoping in premiere gaat, lijkt onze werkelijkheid samen te vallen met de fictieve werkelijkheid van tovenaars en duistere krachten. ...En nu hoor ik je al zeggen dat je deze erkende virtuele en fictieve werelden voor gezien houdt, dat je hard aan het werk bent, dat je vooral kranten leest, naar het journaal kijkt en actualiteiten programma’s volgt en als je dan al leest, dan is het literatuur en niet een roman. ...Sinterklaas blijft fysiek aanwezig, ieder jaar opnieuw heisen heel wat mannen zich in een prachtig pak om de rol van Sinterklaas te vervullen, met alle omgangsvormen, taken en privileges van dien. ...Oké, laat ik het systematische denken en de verschillende taken die we hebben maar even achterwege laten en mij focussen op het getuigen-verslag. ...Wanneer we in de Efteling het sprookjesbos binnen stappen of wanneer we toekijken bij het Sinterklaasfeest dan bedenken we ons in meer of mindere mate dat hier een fictieve wereld wordt geschapen en we spelen hier maar wat graag in mee, zeker wanneer we de gezichten van de gelovigen zien, die kunnen zo prachtig stralen. ...Als een jong kind mij zegt, wanneer ik mooi geschminkt en in een kleurig pak in de buurt van Sinterklaas zit, dat Sinterklaas en wij Pieten niet bestaan dan start ik steevast een discussie over wat echt is. ...Ik geloof dat het erger is wanneer ik als Zwarte Piet mijn rol niet serieus neem, dan wanneer ik als voorzitter van een of andere club of raad uit mijn rol val.

De ondraaglijke termietigheid van ons bestaan

J. Hendrickx — 2010-09-09T14:49:19+02:00

Het meest wonderlijke van de vakantie is dat we, waar we ook zijn, er altijd mee geconfronteerd worden dat we niet de enige zijn, die er voor gekozen hebben om daar te zijn op deze specifieke vakantiedag. ... Zou je dezelfde vraag stellen in de maand maart dan zou de ander je gek aankijken, of zijn verwondering met je delen als hij inderdaad juist op vakantie is geweest; ‘hoe weet je dat?’. Heeft de dagelijkse gang naar het werk de praktische bijkomstigheid dat het nodig is om je dagelijks brood te verwerven, vakantie toont vooral de massaliteit van onze soort: ieder doet wat de ander doet en neemt heel wat vervelende zaken hierbij voor lief. ...Ik kijk dan mijn ogen uit, één omdat diegene die hier niet mee bekend zijn aangemoedigd worden om toch vooral mee te doen, en twee omdat het gedragingen betreffen die in iedere andere omstandigheid als hoogst ongepast zouden worden aangemerkt. ... Zo is het ook wonderlijk om te ervaren dat gelegenheden een kledingvoorschrift kennen en er dan ter plekke mee geconfronteerd te worden dat niemand zich daar aan houdt en je als enige in het juiste tenue verschijnt. ...Naar hun zeggen is dat niet meer van deze tijd, maar gek genoeg vullen we heel wat van onze vakantie aangelegenheden en persoonlijke feestelijkheden in op grond van ‘zo doe je dat’ want zo doet iedereen dat. ... En hoezeer we vaak ook denken een unieke invulling te generen, altijd blijkt er iemand van te kunnen leven die ons dit kan helpen realiseren - zo uniek was het dus ook weer niet, dat het niet te koop is -. De termieten der mensheid kruipen waar al die anderen kruipen en samen houden we ons kruipend bestaan in stand en die kleine termiet die zijn eigen weg wandelt kan rekenen op meewarige gezichten of uitsluiting van de heuvel.

Een geweldig goed gesprek

J. Hendrickx — 2010-08-16T11:59:08+02:00

Het zou niet de eerste keer zijn dat ik volledig wordt overdonderd, dat het mij niet lukt om eraan te pas te komen en/of alles gedomineerd wordt door iets of iemand anders, ongeacht de rol die ik zelf speel. Hoewel ik mijzelf als gesprekleider meer vrijheid gun om dergelijke gewelddadigheden tijdig te ondervangen en op elegante wijze te doorbreken, gebeurt het wel eens dat ik volledig overmand wordt door de dominantie van een ander, zelfs als ik de touwtjes in handen hoor te hebben. ...Toch is niet iedere monoloog of voordracht gewelddadig, vaak kan dit ook heel plezierig zijn, juist omdat ze nieuwe werelden kan openen of gewoon omdat iemand plezierig kan vertellen, waardoor het geheel niet gewelddadig, maar juist verruimend en vermakelijk is. ... Terwijl al die anderen tonen dat hier wel ruimte voor is; het gesprek kenmerkt zich door openheid en eigen initiatief, maar die ene persoon weet maar niet aan de bak te komen. ...De verwondering blijft echter overheersen: is een gesprek (een conversatie) als een balspel, waarbij ieder elkaar de bal toespeelt en iedereen de bal krijgt of is het een balspel waarin een persoon vooral probeert de bal voor zichzelf te houden, deze niet door gooit en daarmee iedere vorm van samenspel weet te voorkomen? ...Als een zakelijke meeting geen dialoog is, maar een monoloog, of wellicht een vraag- en antwoordspel omdat de één vragen stelt en de anderen slechts antwoorden mogen geven, wat is dan de meerwaarde van zo’n meeting? ...Iemand die zijn stellingen poneert zonder ruimte voor de ander, drijft een ander van zich af en kan wellicht zijn verhaal goed onderbouwd hebben, maar mist dan toch zijn gehoor omdat niemand meer kan luisteren. ... Stress (als een overmaat aan prikkels) draait als eerste zorgvuldigheid, daarna alertheid en vervolgens oplettendheid de nek om, en dan overheerst geweld - dat wat groter is -, niet omdat dit wenselijk is, maar omdat we onmachtig zijn om het niet te zijn.

De onveiligheid de baas

J. Hendrickx — 2010-07-08T17:38:35+02:00

We mogen dan wel recht hebben op gezondheidszorg, dat wil niet zeggen dat iedereen gezond is of beter wordt door toedoen van die zorg. ...Hij gebruikt ook nog een andere omschrijving: geweld is dat wat groter is dan het zelf, dus dat wat mij uit het evenwicht brengt. ... Gezamenlijk (waaronder wij als overheid) zijn we er dan voor verantwoordelijk dat kleine gewelddadigheden niet uitmonden in een spiraal van geweld of zo je wilt een continue onveilige situatie. ...De voorbeelden kennen we, zowel in het theaters, sportstadia als bij grote feesten kan de veilige situatie onverwacht en onvoorspelbaar omslaan tot een setting waarin iedereen vreest voor zijn leven. ...Geen massaliteit meer, geen beelden, geen geschreven teksten en geen gesproken woorden meer die individuele mensen uit hun evenwicht kunnen brengen (dit betekent ook het einde van onderwijs, want ook hier gebeurt dat), geen persoonlijke betrekkingen meer tussen mensen, want ze zouden wel eens als gewelddadig ervaren kunnen worden of zelfs als zodanig kunnen zijn. ... En natuurlijk overal en altijd toezicht, want wie weet wat iemand een ander aan kan doen (gewild of ongewild, gecontroleerd of ongecontroleerd), zodat we het geweld in de kiem kunne smoren. ...Het streven naar veiligheid heeft een surplus aan effect: onveiligheid en onvrede wat zal leiden tot een nog grotere onveiligheid dan de onveiligheid die we willen bestrijden. ... En als ik dan toch een keer uit het niets klappen krijg bij een verkeerslicht, of wordt aangereden door joyriders op de golfbaan, och dan tast dat niet mijn veilige leefomgeving aan, het zet me hoogstens aan tot verwondering.

Ressentiment, een ondertoon die klinkt.

J. Hendrickx — 2010-06-08T18:11:51+02:00

Gek is dat, ik wil graag een stelling schrijven over ressentiment, en voor dat deze zin op papier stond had ik meer dan 1000 woorden versleten aan dit onderwerp, zonder dat ik het gevoel had op het juiste pad te zitten. ... Het gevoel van frustratie dat wordt toegewezen als veroorzaakt door een ander staat zo ver van de werkelijkheid af dat ze eigenlijk onbegrijpelijk is, maar toch bestaat ze. ...Het persoonlijk ongeluk wordt toegeschreven aan het handelen van een ander of van een groep anderen (vaak met gelijke toegekende eigenschappen) die in essentie in geen enkele relatie staan tot het gebeuren. ... Ik zal mij hier dus beperken tot de aangewezen veroorzakers, dan valt te denken aan joden, islamieten, polen, bankdirecteuren, specifieke honden, politiecorpsen, financiële instellingen (ja dat kan ook), mensen die veel geld verdienen (wat is veel?) ... En dan hoop ik nu dat er bij jou als lezer bij een van deze groepen niet zoiets ontstaat als “maar dat is toch ook zo, zij hebben dat toch veroorzaakt!”. ...De gefrustreerde mens die zijn frustratie toewijst aan iets of iemand die niets met die frustratie te maken heeft, kan zijn frustratie ook niet in de kiem smoren. ... In een groep is niet ieder individu hierop aanspreekbaar (er zijn ook aardige en goede ... ) en wanneer we wel iemand erop aanspreken dan eindigt dat in een wederzijds gevoel van miskennen en frustratie (juist omdat de relatie niet aanwezig is en dus ook niet getoond kan worden). ...Maar ik zou ook niet al die vrouwen de kost willen geven die er nu van overtuigd zijn dat dit zo is.

Gelukkig bestaat er ook nog iets anders dan geluk.

J. Hendrickx — 2010-05-18T19:06:07+02:00

Laat ik het omkeren, wanneer een mens iets begeert en dit ligt volledig buiten zijn mogelijkheden en hij blijft het desalniettemin begeren, dan zal dit tot een sterk gevoel van ongenoegen en ontevredenheid leiden. ...Om hiermee aan de gang te gaan, moet ik mij voorstellen dat de mens louter gedreven wordt door zijn eer en waardigheid. ... De trots van een mens kan aangetast worden door onbeschoft gedrag, door bureaucratie die mensen tot een nummer maakt, door valse beschuldigingen, doordat er niet geluisterd wordt, en weet ik al niet meer. ... De mens die zich klein voelt, geminacht en genegeerd zal een gevoel van onbehagen hebben, en dit gevoel kan zo dominant zijn dat een continue onbeheersbare en onbevredigbare geldingsdrang het leven domineert. ...Zonder dat de ander begeert wordt, zonder dat er eisen worden gesteld, zonder dat die ander bijdraagt aan persoonlijke trots en eer, maar louter blijdschap omdat de ander bestaat. ... Zo kan een mens simpel blij zijn omdat er een boom in de tuin staat, niet vanwege de schaduw of het hout, maar ook zonder frustratie jegens de afgevallen bladeren, maar gewoon blijdschap omdat de boom er is. Lastig bij deze mens is dat hij eigenlijk niet verstoort kan worden in zijn drijfveer, omdat er geen eisen aan het andere wordt gesteld, behalve dan de eis dat de ander is. “to be or not to be” wordt dan een cruciale vraag die volledig tot wanhoop kan drijven. ...Louter blijdschap omdat er zoiets bestaat als wijsheid en liefde zet aan tot in nabijheid willen verkeren van, zeker willen weten van het zijn.

Druk doet leven

J. Hendrickx — 2010-04-14T10:07:17+02:00

En deze heuvels zijn van dusdanig belang dat ik het zeker niet over het platteland zou willen hebben, omdat de druivenstokken toch zeer belangrijk zijn om het bestaan vorm te geven. Mijn beleving was zeer bijzonder aangezien de stad - doorgaans gekenmerkt door een hectisch en druk bestaan, grote hoogte verschillen door de gebouwen, ver kijken is uitgesloten - voor mij vooral gekenmerkt werd door de rust van de bibliotheek waar ik uren heb doorgebracht. ...De stad heeft een eigen ritme, twee dagen per jaar zijn de winkels dicht, maar al het andere draait altijd door. ...De kelder moet weer leeg, niet met de flessen van dit jaar, maar wel die van drie, vier jaar geleden, ruimte maken voor de volgende serie flessen, die zich al weer aandient via het ontluiken van de knoppen. ...De stad waar altijd geluid is, ook het geluid van vogels en het ruizen van de wind, tenminste als dit niet wordt overstemt door het loeien van de sirenes. ... De luxe die een mens zich kan permitteren als zijn dagelijks bestaan is veilig gesteld, als er geen nood meer is aan verzamelen, omdat alles verzorgd is, omdat er geen nood is aan eten, omdat de stad alles in de verkoop heeft, vier seizoenen per jaar, ongeacht de condities op het land. Het studeren creëert wel ware onrust en paniek in het hoofd, de altijd voortgaande studie vertelt keer op keer dat het anders is en anders kan, dan tot nu toe gedacht. ...

waarheid kun je rustig weggeven

J. Hendrickx — 2010-03-16T15:34:35+01:00

Zo omkleedt ik mijn spreken over macht als een noodzakelijk gesprek om macht in een organisatie te doorgronden en ze te controleren, waardoor ze niet welig tiert als onkruid. Heel wat activiteiten, die gericht zijn op het vergroten van de eigen macht worden mooi omkleedt met het algemeen belang dat hiermee gediend zou zijn. ...Laat ik maar even Nietzsche citeren, zodat we over macht kunnen gaan nadenken en niet meer met macht hoeven bezig te zijn: “Wie het gevoel heeft ‘ik ben in het bezit van de waarheid’, hoeveel bezittingen zal hij niet overboord zetten, om ‘boven’ te blijven, - dat wil zeggen boven de anderen, die de waarheid ontberen!” ... Hoe graag willen we niet de ander verrijken met de waarheid die wij gevonden hebben, overtuigd als we zijn dat onze waarheid waar is en tot een beter leven leidt. ...Gelukkig zijn er ook nog andere wegen die leiden tot het vergroten van de macht, zoals medeleven, belonen, vleien, cadeautjes geven, etcetera, alles wat leidt tot volgzaamheid is geoorloofd. ...Wat nu als je zelf - zeer besloten in je kamer - tot de conclusie komt, dat het verhaal wat je eerder vertelde als waarheid toch niet klopt, of wellicht beter kan? ...Wanneer dit gevoel ‘ik heb me vergist’ erg groot is, dan kan er niet meer geloofd worden in de oude waarheid. ... Kun je van de uitspraak ‘ik heb me vergist’, ‘ik ben van gedachten veranderd’ of ‘ik begin nu toch te twijfelen’ een uitspraak van de macht maken?

De draaimolen of ontwikkeling

J. Hendrickx — 2010-02-12T12:10:23+01:00

In mijn kleine blauw kamertje, ook wel mijn monnikencel, ben ik naarstig op zoek naar een thema voor de stelling van februari. ...In een wereld die gekenmerkt wordt door kennis en vooruitgang lijkt de mens in een draaimolen te zitten. Hij wordt voortbewogen door de waan van dag en zo nu en dan wisselt hij zijn vervoersmiddel en zijn leefomgeving; hij gaat van de vis, naar het paard, naar het varken, naar het rijtuig, van het water naar het bos, naar de boerderij, naar de stad. ...Centraal staat het verwerven van kennis en vaardigheden en menig curriculum zegt in een speciale paragraaf dat ook de persoonlijke ontwikkeling aandacht moet krijgen. Curricula lijken op verzamelingen, als het verzamelen van boeken en gereedschap om het dagelijks, al dan niet arbeidzame leven vorm te geven, en graag met een bij-effect: persoonlijke ontwikkeling. ... En dan natuurlijk vakkennis, voor iedere mens een andere specialisatie, maar ieder beroep lijkt toch wel sterk op een van de vele voertuigen in de draaimolen. ...Al deze vaardigheden zeggen nog niets over de berijder; de mens die in de wereld staat en die zijn bezit gebruikt. ...Het lijkt erop dat we ons mens-zijn verwarren met groei van allerlei materiële zaken, waaronder zaken als kennis, vaardigheden en maatschappelijke functies.

We zijn fictie(f) geworden

J. Hendrickx — 2010-01-12T13:53:56+01:00

Je zou kunnen zeggen dat hij drie vormen van werkelijkheid beschrijft; de eerste is ons dagelijks leven, de tweede is het theater en de derde is de film. ...Ook ik heb hier geen moeite mee, zeker niet wanneer ik naar een film van Harry Potter of Pirates of the Caribbean kijk, de fictie druipt hier van af. Maar hetzelfde gebeurt, wanneer we naar de televisie kijken, ook bij programma’s die niet als fictie worden voorgesteld. ...Nadenkend over deze bemiddeling dan lijkt onze volledige wereld bemiddeld, met uitzondering van het directe contact dat we zelf hebben met de mensen in onze directe omgeving. ...De mens moet overtuigd worden, voorgelicht worden, geamuseerd worden en om dit te realiseren wordt er nagedacht over cruciale facturen die het succes hiertoe beïnvloeden. ... Maar ook in onze werkomgeving, de berichtgeving omtrent de wereld, of de wetenschap zijn wij verworden tot een ding dat specifieke informatie moet eigen maken, dan wel onderzocht moet worden. ... Maar ook in de medische sector zijn we een ding, namelijk een drager van een specifieke aandoening, waarbij de arts zich buigt over de aandoening. ... De continue bemiddeling van alles wat er zich in de wereld voordoet, maakt ons tot een ding waardoor we als individu verdwijnen.

tijdigheid of eeuwigheid

J. Hendrickx — 2009-12-11T20:02:28+01:00

De ‘laatste’ seconden tikken weg, en we zijn er allemaal getuigen van dat de klok twaalf slaat (gek genoeg slaat de klok twaalf keer, en niet nul keer: een nieuw begin begint op twaalf). ...Eigen verjaardagen, wat toch ook staat voor een nieuw jaar, wordt niet geassocieerd met het mooie en het goede, maar met ouder worden. ... Overigens geloof ik niet dat deze mensen hun verjaardag graag verruilen met hun begrafenis wat toch een einde betekent van het ouder worden. ...In tegenstelling tot de Romeinse tijd is onze tijd een zelfstandige entiteit, niet gekoppeld aan regeringsjaren of levensduur van de staat. ...Onze wereld is ontstaan op een zeker moment in de tijd, en zal ook vergaan op een zeker moment in de tijd. Dit is niet het absolute einde, maar gewoon een gebeurtenis in de tijd, net als alle andere gebeurtenissen in de tijd. ...De opeenvolging van gebeurtenissen - bijvoorbeeld het botsen van biljard-ballen - kunnen we alleen maar tot causale relatie betitelen doordat we onze herinnering aan het voorgaande tot werkelijkheid maken. ...Als u op 31 december het glas heft om dit unieke moment te vieren, waarom doet u dat dan nu niet?

Weten en vertrouwen

J. Hendrickx — 2009-11-11T14:19:25+01:00

Of het nu gaat over de griepprik of de behandelmethoden, al gauw wordt er gesteld dat de betrouwbaarheid te wensen over laat omdat er sprake is van eenzijdige berichtgeving, belangenverstrengeling of gebrekkig onderzoek. ... Het gaat dus om het vertrouwen van de deskundige dan wel het vertrouwen van een leek die stelt dat de deskundige niet te vertrouwen is. ...Wanneer hij mij tot in detail gaat uitleggen hoe hij zijn werk doet en waarom dan acht ik de kans groot dat ik hem niet begrijp. ... Zou ik nu niet alleen filosoof zijn, maar ook nog olie in mijn bloed hebben en dus alles van auto’s weten, dan zou ik mijn monteur niet hoeven te vertrouwen, ik weet namelijk dat hij de goede dingen doet; we kunnen hier dan inhoudelijk over praten, onze ideeën uitwisselen, ik kan met hem meekijken en meedenken en we begrijpen. ...Een arts die pleit voor de griepprik en vertelt dat dit zonder risico is, daarbij vertelt dat hij deze zelf gehad heeft en zichtbaar ziek is, is niet erg geloofwaardig. ...Iemand die de integriteit van een arts aan de kaak wil stellen hoeft dus maar te hinten dat de arts niet in het belang van de patiënt handelt en hoeft daarbij alleen maar te wijzen op belangenverstrengeling en eenzijdige berichtgeving (iets wat gezien de huidige medische context, organisatie en teneur helaas niet zo moeilijk is). ...Mij rest niets anders (omdat ik onwetend ben) te vertrouwen op mijn wetenden, waaronder mijn arts, mijn automonteur, de slager en ieder ander waar ik afhankelijk van ben. ... Met het zaaien van wantrouwen dien je dus hoogstens je eigen belang, misschien het belang van die ander die niet vertrouwt, maar zeker niet het belang van diegene die vertrouwt.

Vervreemding en kwaliteiten

J. Hendrickx — 2009-10-13T16:25:48+02:00

Kun je rood leren kennen door alleen die zaken aan te wijzen die niet-rood zijn? ... Met de huidige berichten in de media en het voorbeeldgedrag van onze Groten der aarde (lees: directeuren, presidenten, topsporters en leiders) wordt dit wellicht toch weer een actuele vraag. ...De mens is verworden tot een onderdeel in het productie- en consumptieproces; en dit alles houdt onze economie draaiende. ...En toch geven we onszelf voor ons leven gemiddeld een zeven komma nogwat op de geluksschaal die loopt van één tot tien. Maar ja, als je veel van de noodzakelijke kwaliteiten en beschrijvingen bezit, dan moet je wel gelukkig zijn, toch? ...Passend bij deze tijd beschikken we over kwaliteiten: de mens dient namelijk een doel buiten zichzelf. Het meest ondeugdelijke in de ogen van Kant; een mens is nooit een middel maar altijd een doel op zichzelf. ... En als het dan goed mis is, dan zoeken we een dader - we voelen ons slachtoffer - en kijken niet naar onze eigen rol en verantwoordelijkheden en kijken alleen naar datgene wat ons in onze ogen ten onrechte is aangedaan.

Eigen zaken of de ander

J. Hendrickx — 2009-09-10T11:59:19+02:00

De rechtspraktijk toont nog duidelijk de regels van het spel en hou je je niet aan de regels dan krijg je straf of je mag je (tijdelijk) niet meer meespelen. ...Sommige mensen spelen de rollen zeer plichtsgetrouw, anderen zoeken juist de grenzen van hun rol op en natuurlijk is er ook nog de mogelijkheid om je hier expliciet tegen af te zetten, en dus iets totaal anders te doen dan de rol voorschrijft. ...Stel je nu eens voor dat iemand on-stage tijdelijk een andere rol aanneemt dan het script voorschrijft, dan zijn de tegenspelers (of zijn het medespelers?) ... De spelers gaan twijfelen aan zichzelf ‘oh... ik weet het niet meer’ of worden boos op de ander ‘waarom hou je je niet aan je rol?’. ...Hier zo over nadenkend, over taken, rollen, verwachtingen en verantwoordelijkheden krijg ik toch de indruk dat dit een zekere afstand inbouwt tussen mens en de wereld. ... Constant nadenken over rollen, taken en verantwoordelijkheden is nadenken over de wereld, de ander en jezelf als een Het: het onveranderde constante en definieerbare zijn. ... Wanneer mensen elkaar tegenkomen in een ik-het wereld, en beide spelen daarbij een passende rol, dan is dit een mooi, soepel en voorspelbaar spel: het theater. Wanneer twee mensen elkaar ontmoeten als ik-jij dan zal er iets nieuws ontstaan, ze hebben dan aandacht voor de ander, meer nog dan ieder voor zichzelf.

De waardenloze economie

J. Hendrickx — 2009-08-17T17:09:08+02:00

Graag wil ik vooreerst een eerdere uitspraak van mij onder je aandacht brengen: ‘je moet je afvragen of je filosofen en zotten vrijheid van meningsuiting wilt geven want ze kunnen wel eens rare dingen zeggen’. ...Laat ik hier maar zeggen dat onze angst voor de grillen van Vrouwe Fortuna werd vervangen door een geloof in vooruitgang. ... Dit geloof in groei en de angst die Machiavelli beschrijft zijn mooi terug te vinden in onze emotionele reacties op schommelingen in de beurskoers: een stijgende beurs werkt euforisch en een dalende beurs zorgt al gauw voor paniek. Voor de individuele mens geldt dan het volgende: als je grote winsten weet te realiseren voor jezelf en je bedrijf dan wordt je goddelijk, zo niet ... och dat is de moeite van het beschrijven niet waard. ...Dit zit zo ingebakken in ons denken dat we zelfs spreken over herstel van de economie als ware het een patiënt die herstelt van een griep (de Mexicaanse?). ...Onze waarheid is zo fundamenteel dat onze eerste zorg het herstel van de patiënt is, zonder erover na te denken wat haar heeft ziek gemaakt. ...Onze huidige crisis is een direct gevolg van ons waanbeeld dat groei waar en goed is en onze afgoden zijn zij die deze permanente groei weten te realiseren. ... En er is ook geen mens die een dansje gaat doen om de zee te bezweren, omdat hij bang is dat de zee bij eb, definitief het strand verlaat.

De verrijking door de taal

J. Hendrickx — 2009-07-13T15:51:52+02:00

Natuurlijk is het boeiend om te lezen hoe men twee en een half duizend jaar geleden dacht over de elementen als oorsprong van het bestaan. ...Een ander niet te verwaarlozen fenomeen bij het lezen van zo’n tekst is het feit dat onze taal steeds eenduidiger wordt. ... Dit heeft natuurlijk zijn voordeel, zeker in de wetenschap, maar het is tevens een verarming van onze belevingswereld en onze verbeelding. ...Empedocles gaat er vanuit - even kort door de bocht - dat de dood het uit elkaar vallen is van de verschillende elementen waaruit iets is opgebouwd. ... De verschillende elementen van Empedocles zijn afzonderlijk net zo waardevol als de verschillende combinaties waarin ze zich mengen (tot alles wat er is). We kunnen ons bestaan en het periodiek systeem dus wellicht ook benaderen als ware het de elementen van Empedocles. Na mijn dood groeit een deel van mij tot een boom, of tot een dier (misschien wel meer), een plant en wellicht wordt ik ook wel een deel van de oceaan of wordt een deel van mij wel een deel van de oceaan. Maar nog steeds is taal hier een eenduidig systeem van woorden en dat waar ze naar verwijzen.

September: kijken naar vrouwen en organisaties

J. Hendrickx — 2008-09-15T13:46:04+02:00

De oude meesters, bijvoorbeeld de school van Athene van Rafaël of de mooie Hollandse vergezichten van Albert Cuyp, tonen vooral een berekende blik op de wereld: één blik, vanuit één standpunt, en met een doorgerekend perspectief. ... Wanneer we naar een vrouw kijken dan zien we veel meer dan het platte vlak en Picasso schilderde niet alleen dat wat we zien, maar ook dat wat we denken. Een museumbezoek met Merleau-Ponty als begeleider toont dus een totaal andere kijk op doeken dan de wanneer we de gulden snede als leidraad gebruiken. De wonderlijke kleuren van de Fauvisten en de impressionisten, waarbij bovendien het juiste perspectief ver te zoeken is, tonen dan een volledigere blik dan de schilderkunst uit de renaissance. ...Het kwantitatieve denken plaats zaken die we gelijktijdig ervaren naast elkaar in de ruimte, het kwalitatieve denken beleeft dit alles in één keer en is dan sprakeloos. ... We maken van de vrouw die we ineens beleven wanneer we haar ontmoeten een schoonheid op het platte vlak, afstandelijk en ongrijpbaar. ...Wat de essentie is, en wat de context, wat het weergeeft en wat het wil verbeelden, of waar het in de liefde en wellicht het leven nu eigenlijk om draait. Merleau-Ponty roept op om te kijken naar dat wat is, dat wat je ziet en beleeft en dit niet te kwantificeren.