Murdoch: "Schuld houdt de mens gevangen in zichzelf"

Ethische vraagstukken in een organisatie


Vanuit filosofisch / ethisch perspectief is het mogelijk om organisaties te langs een 'ethische' meetlat te leggen op basis van de wijze waarop doorgaans met ethische vraagstukken wordt omgegaan. In hoofdlijnen zijn er dan drie vormen te onderscheiden. De organisatie die moraliserend is, de organisatie die ethisch is, en de organisatie die onverschillig is.

Moraliserend


In een moraliserende organisatie wordt aan de hand richtlijnen, gedragscodes, beleidsstukken, etc. de handeling specifiek voorgeschreven. Een medewerker heeft weinig ruimte en mogelijkheden indien hij zelf voor een dilemma komt te staan om zelf invulling te geven aan zijn handeling. Hij wordt geacht zich aan de voorschriften te houden.
Een ethisch dilemma is in een dergelijke organisatie een probleem van de medewerker zelf. Hij zal doorgaans het gevoel hebben te moeten handelen tegen zijn zin en zijn geweten en zich gevangen voelen in de situatie.

Onverschillig


Een organisatie die zich in het geheel niet moeit met ethische dilemma's van haar medewerkers staat voor een onverschillige organisatie. Een medewerker staat alleen en doorgaans wordt de medewerker vertrouwd in zijn eigen afwegingen en handelingen. Vaak is de onverschillige organisatie de resultante van vanzelfsprekendheden en is ze nooit ethisch te verantwoording geroepen of geconfronteerd met zware ethische dilemma's.
Een ethisch dilemma is vaak niet bespreek door onwetendheid en onbekendheid met het fenomeen. De confrontatie met een niet-juiste handeling leidt dan tot een schrikreactie.

Ethisch


Een ethische organisatie heeft vaak ook richtlijnen, de ontstaanswijze is echter anders dan in de moraliserende organisatie. Ze zijn namelijk een resultante van de ethische gesprekken die in de organisatie gevoerd zijn aan de hand van praktijkervaringen die regelmatig tot dilemma's leiden. Bovendien kan een medewerker die met een dilemma geconfronteerd wordt dit dilemma voorleggen aan een relatief onafhankelijk persoon zodat er een advies (al dan niet bindend) uit voort kan komen. De medewerker wordt niet alleen gelaten met zijn dilemma, er is een vertrouwde weg die hij kan bewandelen en waar hij met zijn vragen terecht kan.

Naar een ethische organisatie


De weg naar een ethische organisatie is een weg die bestaat uit zorgvuldige gesprekken, discipline en vertrouwen. Veel gesprekken over normen, waarden en ethiek hebben de neiging te verzanden in oeverloze discussies die geen eind en geen oplossing kennen. Een goed ethisch begint met de vaststelling van de aard van het gesprek. Gaat het om een praktisch dilemma, om een advies in een specifieke situatie, om beleid van de organisatie, om een zoektocht naar waarden in het verleden. Er zijn nogal wat vormen te onderscheiden. Ook is het belangrijk om conclusies op te schorten en alle mogelijke conclusies open te houden. Er zijn ook heel wat perspectieven op goed en juist, en deze bieden houvast om het gesprek structuur te geven zonder te waarderen. Wij helpen je om dergelijke gesprekken in een organisatie vorm te geven.

Ook is het nodig om binnen de organisatie een persoon of commissie aan te wijzen die zich buigt over ethische dilemma's wanneer deze zich voordoen en waar een individuele medewerker in vertrouwen zijn dilemma kan neerleggen, waar de medewerker geholpen wordt om zijn eigen dilemma inzichtelijk te krijgen, en waar evt. een advies verkregen kan worden.

Bij dit hele proces naar een ethische organisatie kan Aristeia ondersteunen. We leveren duidelijke handvatten voor een goed gesprek, geven verschillende ethische perspectieven op goed en juist en ondersteunen het leerproces van het opschorten van de conclusie en het waardenloos spreken met elkaar.