Bergson: "there is no common measure between mind and language."

Heerschappij door geweld

"Overreding is niet het tegenovergestelde van heerschappij door geweld, het is er enkel een vorm van.”

Hannah Arendt (1954)

Het zou me niets verbazen als je het oneens bent met dit citaat. Doorgaans vinden we overtuigen en overreden een geaccepteerde en zeker niet een gewelddadige vorm van heerschappij, laat staan dat we het geweld zouden noemen. Overtuigen met argumenten, dat moet toch kunnen.

Toch is hier een kanttekening bij te plaatsen. Heel wat overredingen krijgen vorm op basis van de eristische dialectiek (Schopenhauer: de kunst van het gelijk krijgen). Een tactiek die weinig te maken heeft met logisch redeneren en feitelijke situaties en uitgangspunten. Overreden en overtuigen heeft dan meer te maken met iemand de mond snoeren met woorden, dan met overtuigen op basis van waarheid (objectieve werkelijkheid, dat wat gebeurt / gebeurt is), waarachtigheid (persoonlijke werkelijkheid, eerlijk naar jezelf en de ander) en juistheid (sociale werkelijkheid, dat wat we normaal vinden), zoals Habermas dit beschrijft in zijn machtsvrije discours. Wanneer waarachtigheid, juistheid en waarheid de basis vormen van het gesprek dan kunnen mensen actief instemmen met dat wat er gedaan gaat worden, dan is er sprake van gemeenschappelijke macht. Als deze persoonlijke overtuiging op basis van waarheid, waarachtigheid en juistheid ontbreekt, dan is het al gauw een gewelddadige vorm van heerschappij. Ook het woord is gewelddadig, en daarmee het overtuigen op basis van het woord.

Overigens kan ook bij een gemeenschappelijke overtuiging en dus bij gemeenschappelijke macht de werkelijkheid valselijk geïnterpreteerd zijn, we kunnen immers maar met moeite bepalen of we juist waarnemen. In de gemeenschappelijke besluitvorming kan echter deze mogelijke vergissing wel verdisconteerd worden; “we zouden ons kunnen vergissen, mocht dit zo blijken, dan moeten we de situatie en het besluit heroverwegen”.